Bướu cổ lành tính và ác tính cùng cách phân biệt cụ thể

Trong những năm gần đây, tỷ lệ người mắc bướu cổ ngày càng tăng cao. Căn bệnh này có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào nên chúng ta cần tìm hiểu trước để phòng tránh một cách hiệu quả. Nội dung bài viết hôm nay của Nutricare Pharma sẽ giới thiệu về chủ đề bướu cổ lành tính và ác tính giúp bạn đọc nắm được những thông tin bổ ích nhằm bảo vệ sức khỏe của mình tốt nhất.

>> Xem thêm: Sữa dành cho bệnh tuyến giáp

Khái quát về bướu cổ lành tính và ác tính

Trong các bệnh lý của tuyến giáp thì bướu cổ xuất hiện phổ biến với tỷ lệ bị cao. Tùy thuộc vào từng loại cụ thể, giai đoạn và thể trạng người mắc sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe sẽ khác nhau. Nhìn chung, bệnh này hình thành do sự thiếu hụt sản sinh hormon dẫn đến tuyến giáp phải phình to ra, bao gồm nhiều dạng như lan tỏa hay có hạt, viêm hay bướu cổ lành tính hoặc ác tính.

Đa phần bướu cổ người bệnh mắc phải thuộc dạng lành tính, tuy nhiên vẫn có 5-7% ca mắc chuyển sang ung thư. Vì thế, các bạn cần phải hiểu rõ về bệnh để sớm phát hiện và điều trị dứt điểm.

>> Xạ trị ung thư tuyến giáp bao nhiêu tiền & cách giảm chi phí

Bướu cổ lành tính

Bướu cổ lành tính là tình trạng tuyến giáp phì đại hoặc xuất hiện các nhân lành tính trong tuyến giáp. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng nên khó phát hiện. Khi bướu phát triển lớn, người bệnh có thể nhận thấy vùng cổ trước to lên, cảm giác nuốt vướng, nuốt nghẹn, khó thở, khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói do khối bướu chèn ép các cơ quan lân cận. Nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm vùng cổ.
Phần lớn bướu cổ lành tính không làm thay đổi chức năng của tuyến giáp, nghĩa là người bệnh vẫn ở trạng thái bình giáp. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể kèm theo rối loạn chức năng tuyến giáp như cường giáp hoặc suy giáp tùy theo nguyên nhân gây bệnh. Khi bướu phát triển lớn, ngoài ảnh hưởng đến thẩm mỹ còn có thể gây chèn ép thực quản, khí quản hoặc các cấu trúc lân cận. Việc điều trị phụ thuộc vào kích thước bướu, triệu chứng lâm sàng và chức năng tuyến giáp, bao gồm theo dõi định kỳ, điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật. Tiên lượng nhìn chung rất tốt.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bướu cổ lành tính, trong đó phổ biến nhất là thiếu iod kéo dài khiến tuyến giáp phải tăng sinh để duy trì quá trình tổng hợp hormon. Ngoài ra, bệnh còn có thể liên quan đến các nhân giáp lành tính, viêm tuyến giáp, rối loạn tổng hợp hormon tuyến giáp do bẩm sinh, yếu tố di truyền, thay đổi nội tiết trong giai đoạn dậy thì, mang thai hoặc tiền mãn kinh 

Bướu cổ lành tính có khả năng chữa khỏi rất cao

>> Ung thư tuyến giáp có ăn được rau cải không và cách chế biến

Bướu cổ ác tính

Bướu cổ ác tính là tình trạng các tế bào của tuyến giáp phát triển bất thường do xuất hiện các đột biến gen, dẫn đến mất kiểm soát quá trình tăng sinh và chết theo chương trình của tế bào, từ đó hình thành khối u ác tính. Mặc dù nguyên nhân chính xác chưa được xác định hoàn toàn, một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm tiền sử tiếp xúc với bức xạ, đặc biệt ở vùng đầu và cổ, yếu tố di truyền, tiền sử gia đình có người mắc ung thư tuyến giáp hoặc một số hội chứng di truyền, thiếu hoặc thừa iod kéo dài và một số bệnh lý tuyến giáp mạn tính khác.
Ở giai đoạn sớm, ung thư tuyến giáp thường không gây triệu chứng rõ rệt. Khi khối u phát triển lớn, người bệnh có thể xuất hiện khối cứng ở vùng cổ, khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng, nuốt khó, khó thở hoặc nổi hạch vùng cổ. Trong một số trường hợp tiến triển, người bệnh có thể sụt cân hoặc mệt mỏi.
Ung thư tuyến giáp là một trong những loại ung thư có tiên lượng tốt nhất nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm. Việc khám sức khỏe định kỳ, siêu âm tuyến giáp khi có yếu tố nguy cơ hoặc đi khám ngay khi phát hiện khối bất thường ở vùng cổ giúp nâng cao khả năng điều trị thành công và giảm nguy cơ biến chứng. 

Ung thư tuyến giáp chiếm khoảng 5-7% tổng số ca mắc bướu cổ

Cách phân biệt bướu cổ lành tính và ác tính

Không thể phân biệt hoàn toàn chỉ bằng mắt thường hoặc sờ nắn. Người bệnh cần được khám, siêu âm tuyến giáp và khi cần sẽ chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) để xác định chính xác. Tuy nhiên, có thể nhận biết một số dấu hiệu gợi ý như sau:
- Bướu cổ lành tính 
+ Thường phát triển chậm. 
+ Khối mềm hoặc đàn hồi, di động khi nuốt.
+ Thường không đau.
+ Chủ yếu gây mất thẩm mỹ hoặc chèn ép khi bướu lớn. 
+ Tiên lượng tốt, ít nguy hiểm.
- Bướu cổ ác tính (Ung thư tuyến giáp)
+ Có thể phát triển nhanh hoặc tăng kích thước theo thời gian
+ Khối cứng, ít di động hoặc dính vào mô xung quanh.
+ Đa số không đau, nhưng có thể kèm hạch cổ
+ Có thể gây khàn tiếng kéo dài, nuốt khó, khó thở, nổi hạch cổ.
+ Cần chẩn đoán và điều trị sớm để đạt hiệu quả cao.

Lưu ý: Nhiều trường hợp ung thư tuyến giáp ở giai đoạn sớm không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, nếu phát hiện khối bất thường ở vùng cổ hoặc có nhân tuyến giáp trên siêu âm, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời. 
 

>>> Xem thêm:

• Bướu cổ có nguy hiểm không?
• Có mấy loại bướu cổ? Triệu chứng của mỗi loại bướu cổ

Tốc độ lây lan

Khả năng xâm lấn và di căn
Bướu cổ lành tính có thể tăng dần kích thước theo thời gian nhưng không xâm lấn các mô xung quanh và không di căn đến các cơ quan khác. Phần lớn các trường hợp tiến triển chậm, chủ yếu gây mất thẩm mỹ hoặc chèn ép khi khối bướu phát triển lớn.
Ngược lại, bướu cổ ác tính (ung thư tuyến giáp) có khả năng xâm lấn các mô lân cận và di căn. Bệnh thường di căn đến hạch vùng cổ trước, trong khi di căn xa đến phổi, xương hoặc não ít gặp hơn và thường xuất hiện ở giai đoạn tiến triển. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối u có thể gây khàn tiếng, nuốt khó, khó thở hoặc ảnh hưởng đến chức năng của các cơ quan khi đã di căn.

Bướu cổ lành tính sẽ có tốc độ lây lan nhanh chóng

Khả năng xâm lấn

Khối u lành tính chỉ phát triển khu trú trong tuyến giáp, không xâm lấn các mô hoặc cơ quan lân cận và không di căn đến các vị trí khác trong cơ thể.
Ngược lại, bướu cổ ác tính (ung thư tuyến giáp) có khả năng xâm lấn các mô xung quanh như cơ, khí quản, thực quản hoặc dây thần kinh thanh quản. Ngoài ra, các tế bào ung thư có thể di căn đến hạch bạch huyết vùng cổ, và ở giai đoạn tiến triển có thể di căn xa đến phổi, xương hoặc các cơ quan khác thông qua hệ bạch huyết hoặc đường máu. 

>> Ung thư tuyến giáp có ăn được thịt gà không và một số lưu ý

Đặc điểm của khối u

Bướu cổ lành tính thường có ranh giới rõ, bề mặt nhẵn, mật độ mềm hoặc chắc vừa phải, không dính vào da hay các mô xung quanh và di động theo nhịp nuốt. Khối u phát triển chậm, ít gây tổn thương các cấu trúc lân cận.
Ngược lại, bướu cổ ác tính thường có mật độ cứng, bờ không đều hoặc không rõ, có thể dính vào các mô xung quanh nên giảm hoặc mất tính di động khi nuốt nếu bệnh đã tiến triển. Trên mức độ tế bào, các tế bào ung thư có hình thái và vật chất di truyền (DNA, nhiễm sắc thể) bất thường, tăng sinh mất kiểm soát và có khả năng xâm lấn, di căn.

Bướu lành tính sẽ có ranh giới rõ ràng với các mô lân cận

>> Quá trình xạ trị ung thư tuyến giáp có bị rụng tóc không?

Khả năng gây rối loạn nội tiết

Đa số bướu cổ lành tính không làm thay đổi chức năng tuyến giáp, người bệnh vẫn ở trạng thái bình giáp nên không có các biểu hiện rối loạn nội tiết. Tuy nhiên, một số trường hợp bướu giáp lành tính, đặc biệt là bướu giáp nhân độc hoặc bướu giáp đa nhân độc "Basedow" có thể gây cường giáp với các triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, sụt cân và tăng tiết mồ hôi.
Ngược lại, đa số bướu cổ ác tính (ung thư tuyến giáp) cũng không làm thay đổi đáng kể việc sản xuất hormon tuyến giáp. Các biểu hiện thường gặp của bệnh là xuất hiện khối vùng cổ, khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng, nuốt khó hoặc nổi hạch cổ. Chỉ một số ít trường hợp ung thư tuyến giáp mới gây rối loạn chức năng tuyến giáp. 
 

>> Ung thư tuyến giáp nên ăn trái cây gì tốt?

Khả năng điều trị và tái phát

Bướu cổ lành tính có tiên lượng rất tốt. Nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ nếu khối bướu nhỏ và không gây triệu chứng. Khi cần điều trị, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc trong một số trường hợp phù hợp, thực hiện đốt nhiệt đối với một số nhân giáp lành tính hoặc phẫu thuật nếu bướu lớn, gây chèn ép hay ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Sau điều trị, đa số người bệnh hồi phục tốt và nguy cơ tái phát thấp nếu được theo dõi đầy đủ.
Đối với bướu cổ ác tính (ung thư tuyến giáp), nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị đúng phác đồ, tiên lượng thường rất khả quan, đặc biệt ở các thể ung thư biệt hóa. Phương pháp điều trị chủ yếu là phẫu thuật, kết hợp điều trị bằng iod phóng xạ và liệu pháp hormon tuyến giáp khi có chỉ định. Mặc dù vậy, bệnh vẫn có thể tái phát hoặc di căn ở một số trường hợp, vì vậy người bệnh cần tái khám và theo dõi định kỳ lâu dài. 

Khả năng điều trị khỏi của bướu cổ lành tính sẽ cao hơn

>> Ung thư tuyến giáp kiêng ăn gì để tránh tác động tiêu cực?

Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh bướu cổ cao

- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp: Nếu trong gia đình có người mắc bướu giáp, nhân giáp, ung thư tuyến giáp hoặc một số bệnh lý tuyến giáp di truyền, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn so với người bình thường.
-  Người thiếu iod: Chế độ ăn thiếu iod kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây bướu cổ. Iod là vi chất cần thiết để tuyến giáp tổng hợp hormon, vì vậy thiếu iod khiến tuyến giáp phải tăng kích thước để bù trừ.

Không bổ sung đủ iot cho cơ thể cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh bướu cổ

- Phụ nữ: Phụ nữ mắc bướu cổ nhiều hơn nam giới. Sự thay đổi nội tiết trong các giai đoạn như dậy thì, mang thai, sau sinh và tiền mãn kinh hoặc mãn kinh có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp.
- Người trung niên và cao tuổi: Nguy cơ xuất hiện bướu giáp và nhân giáp tăng dần theo tuổi, đặc biệt sau 40 tuổi, do những thay đổi của tuyến giáp theo quá trình lão hóa.

Người trên 40 tuổi có nguy cơ cao hơn mắc bệnh bướu cổ cao hơn

- Người từng tiếp xúc với tia xạ vùng đầu, cổ hoặc ngực:
Những người từng điều trị bằng xạ trị, đặc biệt khi còn nhỏ, có nguy cơ cao mắc các bệnh lý tuyến giáp, bao gồm bướu giáp và ung thư tuyến giáp.
- Người mắc béo phì hoặc hội chứng chuyển hóa: Một số nghiên cứu cho thấy béo phì, kháng insulin và hội chứng chuyển hóa có thể làm tăng nguy cơ hình thành nhân giáp và bướu giáp, mặc dù mối liên quan này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.
Ngoài ra người mắc bệnh tuyến giáp mạn tính: Những người bị viêm tuyến giáp, rối loạn chức năng tuyến giáp hoặc đã từng có nhân giáp cần được theo dõi định kỳ vì nguy cơ xuất hiện hoặc tiến triển bướu giáp cao hơn người bình thường. 

>> Ung thư tuyến giáp nên ăn rau gì để tốt cho sức khỏe?

Cách phòng tránh hiệu quả bệnh bướu cổ

Mặc dù phần lớn bướu giáp lành tính có tiên lượng tốt và ung thư tuyến giáp có khả năng điều trị thành công cao nếu được phát hiện sớm, mỗi người vẫn nên chủ động phòng ngừa bằng những biện pháp sau:
- Xây dựng lối sống lành mạnh, ăn uống cân đối, tập luyện thường xuyên, ngủ đủ giấc và hạn chế thuốc lá, rượu bia để nâng cao sức khỏe.
- Bổ sung iod đầy đủ thông qua muối iod và thực phẩm giàu iod theo khuyến cáo, giúp tuyến giáp hoạt động bình thường và phòng ngừa bướu giáp do thiếu iod. Tuy nhiên, không nên bổ sung iod quá mức nếu không có chỉ định của bác sĩ.
- Theo dõi và điều trị tốt các bệnh lý tuyến giáp nếu đang mắc để hạn chế nguy cơ tiến triển hoặc xuất hiện các biến chứng.
- Không tự ý sử dụng các thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp; hãy dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Hạn chế tiếp xúc không cần thiết với bức xạ ion hóa, đặc biệt ở vùng đầu và cổ, đồng thời tuân thủ đầy đủ các biện pháp bảo hộ khi làm việc trong môi trường có nguy cơ.
- Khám chuyên khoa định kỳ nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.
- Khám sức khỏe định kỳ và siêu âm tuyến giáp khi cần, đặc biệt khi phát hiện khối vùng cổ, khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng hoặc có các dấu hiệu bất thường khác.

Nên thăm khỏe định kỳ để phát hiện và điều trị bệnh sớm

Bên cạnh đó, để có thể trạng tốt trước, trong và sau điều trị bệnh ung thư tuyến giáp cũng như giúp hồi phục và hạn chế biến chứng. Bạn có thể bổ sung sữa phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Thực phẩm dinh dưỡng y học Leanpro Thyro (gọi chung là Leanpro Thyro là dòng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn dinh dưỡng chuẩn hóa theo khuyến nghị của RNI Việt Nam, trong đó:

- Leanpro Thyro: bổ sung I-ốt, Selen hàm lượng phù hợp nhằm điều hòa hormon tuyến giáp, giàu Canxi điều hòa Canxi máu, hỗ trợ giảm viêm nhờ EPA và DHA, cải thiện hấp thu chất xơ, phù hợp với bệnh nhân ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật hoặc sau tiếp nhận I-ốt phóng xạ.

Leanpro – Dinh dưỡng cho bệnh ung thư tuyến giáp. XEM THÊM

Lời kết

Tóm lại, nội dung bài viết hôm nay đã giới thiệu đến độc giả những thông tin cần thiết để nhận biết bướu cổ lành tính và ác tính. Đây là một loại bệnh khá phổ biến hiện nay với tỷ lệ mắc cao nên chúng ta cần phải tìm hiểu và có cho mình kiến thức cần thiết để bảo vệ sức khỏe tốt nhất.

Mọi thắc mắc về dinh dưỡng cho bệnh tuyến giáp vui lòng liên hệ hotline 1800 6742, fanpage: Nutricare Pharma để được tư vấn cụ thể. Hoặc đặt mua sản phẩm trực tiếp tại gian hàng chính hãng của Nutricare Pharma trên Shopee, Lazada, Tiki.

*Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa.